Want jicht is in de moderne tijd vooral een risicomarker voor insulineresistentie. Niet de ossenstaartsoep of de garnalen zijn de boosdoeners, maar een te hoge concentratie uraat in het bloed. Insulineresistentie zie ik vooral bij mensen met wat ik in mijn spreekkamer gekscherend de ‘westerse stofwisselingsmix’ noem: te veel buikvet, een iets verhoogde bloeddruk en oplopende bloedsuikers. Vaak drinken ze minder water dan ze denken, meer
frisdrank dan ze toegeven, en consumeren ze door de weeks ongemerkt steeds iets meer alcohol.
En het bijzondere is: in ongeveer 90 procent van de gevallen ontstaat een verhoogd uraat niet door wat mensen eten, maar doordat de nieren het niet meer goed kwijt kunnen. Die verstoring blijkt nauw verweven met insulineresistentie en leefstijl.
Ik leg het hem rustig uit. Dat jicht weliswaar pijnlijk is, maar vooral ook een waarschuwing is. Zijn lichaam trekt aan de bel en zegt eigenlijk: “Hé, je stofwisseling kan hulp gebruiken.”
Hij kijkt naar zijn teen. Dan naar mij. “Dus het komt niet alleen door die barbecue gisteravond?”
“Nee,” zeg ik. “Dat was slechts het laatste duwtje tegen een vat dat al te vol zat.”
We bespreken wat hij kan doen: minder alcohol, minder fructose, meer water, meer bewegen, afvallen als dat nodig is, en het aanpakken van insulineresistentie. Hij krijgt pijnstilling voor nu en een plan voor de langere termijn. Zichtbaar opgelucht schuifelt hij de kamer uit.
De pijn is tijdelijk. De boodschap hopelijk niet!
Feiten over verhoogd uraat en jicht:
Wat is uraat?
Uraat is een afbraakproduct van purines, stoffen uit voedsel en uit de eigen cellen. Het lichaam maakt dagelijks grote hoeveelheden zelf; voeding speelt maar een kleine rol.
Waarom wordt uraat in het bloed te hoog?
In 90% van de gevallen: omdat de nieren het niet goed kunnen uitscheiden. De belangrijkste
redenen hiervoor zijn: insulineresistentie (veruit de grootste oorzaak), alcohol, fructose/suikerrijke dranken, te weinig water drinken/uitdroging, sommige medicijnen (zoals plastabletten), nierfunctiestoornissen.
Hoe ontstaat jicht?
Bij te hoge uraatwaarden vormen zich kleine kristallen in een gewricht. Deze kristallen zorgen voor een plotselinge, hevige ontstekingsreactie. Meestal gebeurt dit in de
grote teen, maar het kan ook voorkomen in de enkel, knie, vinger of pols.
Wat lokt een acute jichtaanval uit?
Alcohol, een grote maaltijd met veel vlees/vis, uitdroging, koorts of ziekte, operatie of fysieke stress, of snelle gewichtsafname.
Wat kun je zelf doen om uraat te verlagen?
Beperk de consumptie van alcohol, frisdrank, vruchtensap, suikerrijke producten,
ultrabewerkte producten en fructose; drink meer water, probeer af te vallen bij overgewicht, beweeg meer, en laat de medicatie controleren.
Is jicht gevaarlijk?
Op korte termijn niet, het is vooral heel pijnlijk. Op langere termijn kan jicht wel gevaarlijk zijn, het kan namelijk wijzen op stofwisselingsproblemen, zoals insulineresistentie, hoge
bloeddruk of beginnende nierproblemen.
Bronnen:
- Volgens Du et al. (2024) is hyperurikemie het resultaat van zowel verhoogde productie als vooral verminderde renale uitscheiding, en is het duidelijk gelinkt aan metabole ontregeling, waaronder insulineresistentie en NAFLD.
- Timsans et al. (2024) beschrijven dat jicht en hyperurikemie sterk geassocieerd zijn met cardiometabole comorbiditeit, zoals hypertensie, obesitas, diabetes type 2 en chronische nierziekte.
- Perez-Ruiz et al. (2015) laten zien dat insulineresistentie leidt tot een lagere renale klaring van uraat, doordat de nieren minder in staat zijn om uraat uit te scheiden — een van de belangrijkste mechanismen achter verhoogde serum-uraatwaarden.
- Toyoki et al. (2017) toonden aan dat insuline de terugresorptie van uraat verhoogt via stimulatie van de renale uratetransporters URAT1 en GLUT9, waardoor uraat in het bloed stijgt.
- Benn et al. (2018) benadrukken dat ongeveer 90% van alle hyperurikemie wordt veroorzaakt door verminderde uitscheiding, niet door overmatige productie, en dat leefstijlfactoren hierin een grote rol spelen.
- Liu et al. (2024) bevestigen in een grote cohortstudie dat hogere serum-uraatwaarden consistent samenhangen met verhoogde indices van insulineresistentie, wat het epidemiologische verband tussen uraat en metabool syndroom ondersteunt.
- Yang et al. (2024) beschrijven dat langdurig verhoogd uraat zelf schade kan veroorzaken aan de proximale tubulus, waardoor een vicieuze cirkel kan ontstaan van nóg slechtere uitscheiding en verder stijgende waarden.
- Liu et al. (2022) leggen uit hoe langdurige hyperurikemie uiteindelijk kan leiden tot kristalvorming in gewrichten en zo kan evolueren tot klinische jicht, vooral wanneer aanvullende triggers aanwezig zijn zoals alcohol, fructose of dehydratie.
- In de praktijk blijkt in ongeveer 90% van de gevallen de oorzaak van verhoogd uraat te liggen in verminderde uitscheiding, niet in overproductie — een moderne herbevestiging van een klassiek concept (bron: Ahn et al., 2025).